NADŻERKA SZYJKI MACICY

Nadżerka szyjki macicy charakteryzuje się brakiem typowych zmian w obrębie błony śluzowej szyjki.

Pojawienie się zmian zostaje poprzedzone rozprzestrzenianiem się na­błonka walcowatego kanału szyjki na jej powierzchni, co jest znane pod nazwą ectropion. Nabłonek cylindryczny, znacznie bardziej kruchy od na­błonka płaskiego, poddany zwykłym warunkom istniejącym w pochwie, ulega owrzodzeniu, a nadżerka, po wielu próbach zbliznowacenia, może przejść w stan przewlekły.

Zwykle w okresie czynnego życia płciowego kobiety nabłonek wielo­warstwowy płaski powierzchni zewnętrznej szyjki przenika na niewiel­kiej przestrzeni w głąb kanału szyjki, gdzie jego ciągiem dalszym jest nabłonek gruczołowy walcowaty.

Istnieją jednak przypadki, w których nabłonek cylindryczny kanału rozprzestrzenia się na zewnątrz ujścia, przykrywając na niewielkich od­cinkach powierzchnię szyjki, w postaci małych wysepek koloru różowego, łatwo krwawiących.

Wydaje się, że główną przyczyną powstawania ectropion jest nadmiar estrogenów, powodujący rozrost, niekiedy o charakterze torbielowatym, nabłonka gruczołowego. Według niektórych autorów podobne rozsiewanie się na powierzchni szyjki ma powstawać także w czasie miesiączkowania (Saphir, 1958). Chociaż najczęściej rozrost gruczołowy poprzedza zapale­nie, istnieją także przypadki, w których hiperplazja jest spowodowana procesem zapalnym. Ten rozrost może być spowodowany także przez inne czynniki drażniące, jak urazy, pęknięcia w obrębie kanału szyjki, lub nawet przez nadmiar zasadowego śluzu. Istnieją przypadki, w których nabłonek walcowaty rozrasta się, dla pokrycia odcinków ogołoconych z nabłonka płaskokomórkowego, szczególnie w przypadkach uszkodzeń szyjki macicy.

Po pierwszej fazie, w której nabłonek walcowaty rozprzestrzenił się na powierzchni szyjki, następuje druga faza; w tym czasie, jeżeli nadal dzia­łają czynniki drażniące, powodujące powstanie zmiany, nabłonek płasko- komórkowy, leżący na jej brzegu, rozrasta się pod nowo powstałym na­błonkiem walcowatym, aż do okolicy ujścia zewnętrznego, a niekiedy prze­nika do kanału szyjki. Ten proces nazywa się epidermizacją.

Pierwszy okres epidermizacji charakteryzuje się pojawieniem się pod komórkami walcowatymi, a ponad błoną podstawną, jednej warstwy cha­rakterystycznych komórek, zwanych komórkami podstawnymi, rezerwo­wymi (zapasowymi) lub komórkami przejściowymi. Te komórki z czasem przekształcają się w typowe komórki płaskie. Nowo powstałe komórki płaskie mogą się przemieścić i zniszczyć wyżej leżący nabłonek walco­waty, który one następnie zastępują. W niektórych strefach mogą prze­trwać w ciągu długiego czasu komórki podstawowe pod nabłonkiem wal­cowatym.

Poza tymi zmianami, które powstają w obrębie komórek walcowatych powierzchownych, komórki gruczołów właściwych w samym podłożu mo­gą zostać zamienione przez komórki płaskie, dzięki czemu tworzą się wy­spy komórek płaskich pod nabłonkiem powierzchownym. Obok tych zmian, w przypadku istnienia stanu zapalnego, może powstać metaplazja płaskokomórkowa komórek walcowatych, zarówno powierzchownych, jak i gruczołowych.

Na innych odcinkach, znajdujących się na zewnątrz, nabłonek cylin­dryczny ulega owrzodzeniu, przy czym te odcinki także zostają pokryte przez rozrost brzeźnie położonego nabłonka płaskiego. Nabłonek ten czę­sto rozpościera się, jak most, ponad gruczołami pozostałymi w głębi po­dłoża i zakrywa je. Światła zamkniętych gruczołów nadal wydzielają śluz, który zbierając się powoduje powstanie tworów torbielowatych w tych gruczołach, które w pewnym okresie stają się widoczne dla oka pod nabłonkiem płaskim, w kształcie torbielek Nabotha. Ciśnienie, wy­wierane na wyżej leżący nabłonek, powoduje jego zanik i owrzodzenie, dzięki czemu powstaje nowa nadżerka. Poprzez następowanie po sobie i przeplatanie się tych objawów nadżerka utrzymuje się, a nawet może rozszerzyć się, przy czym w innych strefach może nastąpić zagojenie przez epidermizację.

W starych, wyleczonych nadżerkach szyjki, szczególnie powstałych po pęknięciach szyjki macicy, nabłonek płaskokomórkowy, który spowodował epidermizację, może zawierać ogniska keratynizacji.

O ile w powstającej nadżerce początkowo brak objawów zapalnych lub są one bardzo słabo wyrażone, o tyle później zawsze nakładają się na nią, tak że w czasie pełnego rozwoju nadżerki trudno jest zróżnicować między nadżerką będącą wtórnie w stanie zapalnym a przewlekłym stanem za­palnym szyjki z dodatkowym owrzodzeniem. Z czasem objawy zapalenia mogą ucichnąć, a nacieki zapalne zostają zamienione tkanką granulacyjną, a nawet nowo wytworzoną tkanką łączną. Dla tego utkania charaktery­styczne są przetrwałe, nowo wytworzone naczynia krwionośne, leżące równolegle do siebie, a prostopadle do powierzchni śluzówki. W tym obrę­bie mogą powstać niewielkie krwawienia.

W czasie oglądania szyjki nadżerka przedstawia się w postaci plamek koloru różowego, o powierzchni nieregularnej, ułożonych wokół ujścia zewnętrznego kanału szyjki, które wyraźnie odgraniczają się od części nie zmienionej śluzówki. W tym okresie zmiana nazywa się nadżerką zwykłą lub ziarnistą. Gdy w obrębie nadżerki gruczoły ulegają rozrostowi, mówi się o nadżerce gruczołowej lub gruczołowo-torbielowatej (jeżeli zja­wiają się także torbielowate przemiany w światłach rozrastających się gruczołów). Niekiedy powstają brodawkowate wypustki nabłonka; mowa wówczas o nadżerce brodawczakowatej. Jeśli na powierzchni nadżerki rozrasta się nabłonek płaski lub powstają wyspy metaplażji płaskokomórkowej uszkodzonego nabłonka cylindrycznego, mówi się o interferencji nabłonkowej.

Rzadko spotyka się nadżerki szyjkowe powstałe na skutek wady wro­dzonej, polegającej na rozciągnięciu się nabłonka cylindrycznego na po­wierzchni szyjki, jeszcze z czasu życia wewnątrzmacicznego (ectropion congenitum). W takich przypadkach bezpośrednio po urodzeniu zjawiają się na powierzchni szyjki aksamitne plamki, o mocnym kolorze różowym, które niekiedy ulegają owrzodzeniu. Zjawisko to nazywa się erosio con­genita lub pseudoerosio.

W piśmiennictwie trwa ciągle dyskusja o stosunku między nadżerką i rakiem, przy czym niektórzy autorzy zaliczają tę zmianę do stanów przedrakowych; wg Saphira (1958) fakt, że obie zmiany znajdują się często równocześnie obok siebie, na stosunkowo niewielkiej przestrzeni, nie ma zbyt wielkiego znaczenia, jeśli wziąć pod uwagę częste występowanie nadżerek szyjkowych.

Trzeba także wspomnieć o podobieństwie występującym, na pierwszy rzut oka, pomiędzy niektórymi ogniskami metaplażji płaskokomórkowej a rakiem kolczystokomórkowym, szczególnie gdy ogniska epidermizacji wydają się być izolowane w głębi podłoża, pod nabłonkiem walcowatym. Nie trzeba także mieszać tych wysp epidermizacji z rakiem śródnabłonkowym.

Niektórzy autorzy uważają, że w niektórych przypadkach nadżerka szyjkowa może prowadzić do powstania raka. Novak i Novak (1958) ob­serwowali dosyć często rozwój raka na tle nadżerki, Stoeckel notował roz­wój raka w 11,6% przypadków nadżerek, spośród 27,5% podejrzanych. Haranghy (1953), po wykonaniu 300 badań materiału biopsyjnego z nie selekcjonowanych przypadków nadżerki gruczołowej, stwierdził raka w 43 przypadkach (14,33%).

Prawidłowe leczenie nadżerek prowadzi do spadku częstości raka: Saltstein i Topciuc, śledząc ewolucję całkowicie wygojonych nadżerek u 18 500 chorych, stwierdzili 3 razy mniejszą częstość raka, aniżeli w przypadkach nie leczonych. Podobnie Szendi nie stwierdził ani jednego przypadku raka u 576 kobiet z nadżerką całkowicie wygojoną. Nie ulega wątpliwości, że w przypadku nadżerki szyjkowej, podobnie jak w przypadkach przewle­kłych stanów zapalnych szyjki, stałemu drażnieniu tkanek towarzyszą procesy rozrostu i metaplażji nabłonków, prowadzących niekiedy do atypowych aplazji. W tych dysplazjach mogą zjawić się obrazy, sugeru­jące zagrożenie zezłośliwieniem. Z tego względu Petrow (1951) uważa do­szczętne wyleczenie stanów zapalnych szyjki macicy za jeden z głównych czynników zapobiegania rakowi. W przypadku niegojących się nadżerek uważa za konieczny zabieg doszczętny (elektrokoagulacja lub amputacja szyjki macicy).

Both comments and pings are currently closed.

Comments are closed.